.jpg)
Hàng năm cứ đến tháng 11 và 12, với cái rét se se lạnh, gió mùa đông Bắc đã tràn về và mưa phùn hay nói đúng hơn là mưa dầm gần như suốt tháng. Ngày ấy, tụi nhỏ cùng trang lứa như tôi thường đi thả trúm bắt lươn. Việc thả ống trúm để bắt lươn vào mùa đông rất thích thú, ấn tượng, vì thời điểm đó ruộng đồng lươn nhiều, người dân chưa dùng thuốc hóa học. Nên lươn, cá sinh sôi rất nhanh.
Cách thức làm ống trúm cũng không khó, chỉ cần quan sát lùm tre trong vườn có cây tre nào già nhưng lóng to, mắt nhặt (mắt thưa) rỗng ruột, là đốn cây tre đó để làm ống trúm. Ống trúm thường dài khoảng 1/2 m, nên chỉ cần 2 lóng tre, dùng cưa cắt ra là được 1 ống trúm, phần giữa mắt 2 lóng tre, ta dùng cây nhọn để thọt cho mắt tre rơi ra, để thông 2 lóng tre. Một đầu bịt kín bằng mắt tre, đầu trên ống trúm cài hom tre tự đan bằng tre (hom ống trúm giúp lươn chui vào thì dễ, những không chui ra ngoài được) và que tre già hoặc que sắt 1 đầu nhọn giống như đũa ăn cơm để gài hom tre không cho hom tre tụt ra khỏi ống trúm.
Giữa thân ống trúm, dùng que sắt nung lửa và dùi thêm vài lỗ nhỏ trên thân ống cho ống thoát không khí ra bên ngoài, mục đích khi lươn chui vào ống trúm có không khí, không bị chết ngạt. Sau này, có ống tre lồ ô thay thế cho tre ta dùng làm ống trúm thì ống nhẹ hơn, đẹp hơn vì chỉ cần dùng 1 lóng tre lồ ô là làm được 1 ống trúm.
Mồi để thả ống trúm nhử cho lươn vào là con trùn (giun) đất. Đào giun đất ở những nơi ẩm ướp trong vườn, sau đó giã giun đất với ít đất cho mịn và quét mồi giun vào hom của từng ống trúm vào buổi chiều tối. Đến tối mới đem ống trúm ra đồng đặt xuống ruộng, dùng que gim đầu ống trúm xuống mặt ruộng có nước, đít ống trúm hướng lên trên 1 góc 30 đến 45 độ (không để ống trúm ngập hết trong nước). Chú ý, nơi quanh bờ ruộng và những chổ sình, lầy của ruộng là nơi lươn tập trung ở nhiều, nên đặt ống trúm ở nơi đó. Sau khi đặt ống trúm xong thì về nhà.
Sáng ngày hôm sau dậy sớm, khi tiếng gà trống gáy vang trong chuồng, báo hiệu bình minh, ngày mới đến, là tôi nôn nao dậy, để ra đồng thu hồi ống trúm và chiến lợi phẩm tức bắt lươn đi ăn đêm chui vào trong ống trúm. Mặc dù trời mưa phùn, mưa dầm rả rích và lạnh, tuy nhiên vẫn không cảm thấy lạnh vì có động lực. Nói thật có nhiều đêm còn mơ thấy lươn chui vào ống trúm và cười lên sung sướng, thế là tỉnh giấc mới biết là đang mơ. Cứ lấy ống trúm lên chúc ngược nước nghe tiếng uỵch là biết có lươn, ta chỉ cần bức cỏ trên bờ ruộng nhét vào miệng hom ống trúm làm dấu ống có lươn. Thông thường thời điểm đó thả trúm có 70-80% ống trúm có lươn. Vì thời điểm ấy ruộng đồng rất nhiều lươn, do chưa dùng thuốc sâu và các hóa chất độc hại như hiện nay.
Khi thu gom đủ số lượng ống trúm thì cỏng, vác trúm về nhà, chỉ cần 1 cái thùng nhựa hoặc tôn đựng nước và tháo hom trúm ra đổ lươn ra, mỗi ống trúm có ít nhất từ 1-3 con lươn, có ống nhiều đến cả 6 -7 con lươn. Sau khi phân loại lươn to nhốt riêng, lươn nhỏ nhốt riêng, con nào chết do ngạt nước thì làm kho lá gừng, nghệ dùng trước. Số lươn trống lại để dành có thể làm mỳ lươn, miến lươn, nấu cháo lươn hoặc xào lăn sả ớt rất ngon và bổ dưỡng. Nếu không dùng hết có thể bán cho người dân lấy tiền dùng vào việc khác. Điểm đặc biệt, lươn đồng sống được rất lâu khi ta bắt trống trong thùng đựng nước.
Lươn đồng vàng ươm, múp máp trông rất bắt mắt. Ngày ấy ở quê tôi, trẻ con như tôi ngoài việc đi học, thì tham gia phụ giúp gia đình, để cải thiện bữa ăn; cuộc sống một thời còn khó khăn, nhưng sống rất có ý nghĩa, mùa đông ngoài việc thả trúm bắt lươn sau mùa gặt tiết tháng 10, thì đến mùa cày bừa vào tháng 11, 12 để gieo trồng vụ mùa Đông Xuân, bọn trẻ theo trâu đi bắt cá đường bừa, bắt cá ngủ...
Ngày nay, trẻ con ở phố xá ngoài việc học thời gian còn lại chỉ tập trung vào chiếc điện thoại thông minh, không biết cuộc sống của người nông dân “một nắng hai sương”, không biết được thực tế ruộng vườn, đó cũng là điều đáng tiếc. Chính vì vậy, những đứa trẻ thơ như tôi ngày ấy, dù giờ sống bất cứ nơi đâu, làm bất cứ việc gì cũng luôn trân quý những kỷ niệm đáng yêu, đáng nhớ của một thời tuổi thơ nơi quê hương làng quê yêu dấu.
Bây giờ nhớ lại những kỷ niệm đó, vẫn thấy yêu hơn vì quê hương là cái nôi nuôi dưỡng những ước mơ, để thắp lên niềm tin, hoài vọng đi đến chân trời mới...
Tác giả: Võ Văn Thọ
*Cám ơn bạn đã gửi bài về Blog Quảng Nam
