.jpg)
Mỗi dịp xuân về tết đến người dân ở đa số các huyện miền núi Quảng Nam còn duy trì được việc gói nem bằng lá chuối xanh. Đây là món truyền thống, mang hương vị rất riêng của người Quảng còn lưu giữ được đến ngày nay. Mặc dù, hiện nay tết nguyên đán có những thay đổi, “cách tân” hơn, không còn là tết đúng nghĩa như những năm của thập niên trước. Tuy nhiên các món ăn truyền thống, dân dã nhưng không kém phần thi vị trong dịp xuân về tết đến vẫn được người dân xứ Quảng bảo tồn, phát huy và lưu truyền đến hôm nay.
Điểm lại trên bàn thờ ngày tết ngoài các loại bánh truyền thống mang ý nghĩa của cả dân tộc như bánh tét (bánh chưng), bánh tổ (bánh ổ), bánh ít, bánh in, trái cây để thờ cúng tổ tiên, ông bà thì trên bàn thờ còn hiện diện, có một đĩa nem gói bằng lá chuối xanh, cột bằng lạt tre trông rất đẹp mắt được đặt cạnh bên chai rượu gạo, rượu nếp…làm cho bàn thờ ngày tết thêm trang trọng, ấm cúng, thiêng liêng.
Nguyên liệu để gói nem cũng rất đơn giản, dễ làm gồm thịt heo nạc thường lấy từ thịt đùi heo, sau đó rửa thịt sạch qua nước đun sôi để ấm, tiếp đến để thịt ráo hết nước và xắt lát nhỏ, dùng muối hầm, tỏi và hạt tiêu giã nhỏ để gia vị cho vừa, chú ý không nên cho nước mắm vào vì như vậy nem gói không để được lâu. Khi gia vị xong trộn đều gia vị vào thịt và ướp khoảng 1 tiếng đồng hồ cho thịt thấm gia vị, là tiến hành gói nem (nếu muốn nem có hương vị của riềng, thì dùng 1-2 củ riềng cạo sạch vỏ và giã nhỏ để cho vào thịt để ướp cho thấm). Việc cho gia vị cần phải ước lượng chính xác nếu cho ít muối thì nem sẽ lạt và mau chua, không ngon, không để được lâu, còn gia vị mặn thì nem không ngon.
Dùng lá chuối xanh phơi cho hơi héo lá, hoặc hơ lá qua lửa để lá không rách, sau đó lau sạch lá, và cắt (vanh) lá thành hình tròn như chiếc bánh tráng gạo, cách thức gói thông thường để nem có thêm hương vị thơm thì ta dùng lá ổi, hoặc chọn lá chanh to để gói nem trước, sau đó gói bằng lá chuối xanh và buộc nem gói bằng lạt được chẻ ra từ cây giang hoặc cây tre, trúc. Có thể gói nem to hoặc nhỏ là do ý tưởng của từng gia đình, nhưng không nên gói to, vì khi nướng nem khó chín, 1 kg thịt nạc thì nên gói từ 20 đến 25 chiếc nem là được. Nem sau khi gói xong được xâu lại thành chùm và treo nơi thoáng nát, không nên để tủ lạnh.
Khi có khách đến mừng tuổi tổ tiên, ông bà, sau đó chúc phúc gia đình năm mới…theo phong tục người Quảng Nam, chủ nhà chế trà mời khách, nếu khách là Nam giới sẽ được người trong gia đình nhanh chóng xuống bếp nướng 1 đến 2 chiếc nem nóng hổi, thơm lừng cùng với chiếc bánh tráng gạo được nướng gòn tan và kèm theo chai rượu gạo hoặc rượu nếp để mời khách. Khách và chủ nhà cùng hàn huyên tâm sự, uống đôi, ba ly rượu cùng nhắm nháp thưởng thức hương vị đặc trưng của nem quê ngày tết, sau một năm làm việc vất vả. Tết là dịp để gặp nhau, động viên chia sẻ và học hỏi kinh nghiệm lẫn nhau trong sản xuất, học tập và trong cuộc sống đời thường, mà ngày thường khó có dịp để chia sẻ…
Chính vì vậy nên có những câu thơ truyền miệng được lưu truyền nói về nem quê đi vào lòng người, thật đúng như câu thơ bút tre:
Nem này gói lá chuối xanh/ Thắm tình nhân ngãi ta dành cho nhau/ Ngày xuân nắng nhuộm sắc hồng/ Được nhâm nhi nhấm rượu nồng với nem…
Hoăc: Nhìn nem ta thấy thòm thèm/ Như trẻ khao khát que kem ngọt lành/ Xa quê sống ở thị, thành/ Nhớ về đón tết, để dành nem cho.
Có thể nói nem với rượu dành cho phái “mày râu” cũng giống như trầu cau dành cho phụ nữ có tuổi, là cầu nối, kết nối tình cảm, tình yêu thương giữa con người với con người trong cuộc sống ở vùng quê Quảng Nam nói riêng, dân tộc Việt Nam nói chung. Đây là nét đẹp còn lưu giữ, bản sắc văn hóa kết tinh ngàn đời nay được lưu truyền trong các dịp lễ, hội truyền thống; đặc biệt là khi xuân về, tết đến.
Tác giả: Võ Văn Thọ
*Cám ơn bạn đã gửi bài về cho Blog Quảng Nam
